Apnea.nl - Verlies van bewustzijn: Hyperventilatie

Door Rik Rösken

Hyperventilatie is het moment dat er meer ademgehaald wordt dan nodig is. Medisch wordt er gesproken van hyperventilatie wanneer de zuurstof spanning en koolzuurgas spanning respectievelijk hoger en lager dan de normale waarden in het bloed voorkomen.

Het sterkste effect van hyperventilatie uit zich in de afgenomen concentratie koolzuursgas in het bloed en de weefsels. Koolzuurgas beinvloed sterk ons adempatroon. Een overmaat aan koolzuurgas maakt ons benauwd en laat ons snakken naar adem, zelfs als er een overmaat aan zuurstof aanwezig is. Een tekort aan koolzuurgas zorgt voor een verminderde ademhalingsprikkeling en kan voor de duik ons zelfs tintelingen en pijn op de borst geven. De ademprikkel blijft achterwegen, zelfs nadat de duiker zijn bewustzijn heeft verloren.

Hyperventilatie werd in de 70'iger jaren gebruikt om de duiken te verlengen. De verlenging is schijnbaar. Door de snelle diepe ademhalingen wassen we extra koolzuurgas uit, en duurt het langer voor dat we een ademprikkel krijgen die lijdt tot het afbreken van de duik. Echter blijft het zuurstof verbruik hetzelfde, waardoor de duiker in wezen gevoelliger wordt voor verlies van bewustzijn.

Dit resulteerde dan ook dat vele speervissers en andere onderwatersporters het bewustzijn verloren tijdens hun duik, wel of niet in combinatie met opstijgingsbewusteloosheid.

Het is dankzij onderandere het werk van Jacques Mayol dat de ademhaling aangepast werd. Een diepe gecontroleerd langzame ademhaling verminderd de kans op verlies van bewustzijn aanzienlijk. Uit verder onderzoek bleek ook dat het langzamere ademen de hartslag positief beinvloede.

Toch betekend dat niet dat een langzame ademhaling alles oplost.

Technisch gezien kan hyperventilatie ook optreden bij een langzame gecontroleerde ademhaling, zolang de ventilatie meer is dan dat het individue nodig heeft. Freedivers met hun aangepaste ademhalingen bleken bij onderzoek alsnog een verandering te hebben in hun kooldioxide en zuurstof verhoudingen. Een betere ademhalingstechniek sluit bewustzijnsverlies door zuurstoftekort dus zeker niet uit.

Een andere factor, zeker bij onervaren duikers, kan zijn dat de symptomen niet herkend worden, of dat de duiker al zover is in de duik dat hij of zij niet meer tijdig kan reageren. Training opzich kan ook de prikkels onderdrukken.

Een reden destemeer dat coaching en training op het punt van ademhalingstechniek nodig is bij het beoefenen van freediving. Gezien het risico op verlies van bewustzijn bij freediving is dan ook altijd een gequalificeerde buddy nodig, en het nemen van voorzorgsmaatregelen op het punt van voorbereiding en inhoud.