Verlies van bewustzijn: De verwarring rond Shallow Water Black-out
Door Rik Rösken
Doelstelling:
In de literatuur, en metname dat van 'leken' kom je nog wel eens
verschillende termen tegen wanneer het gaat over verlies van bewustzijn bij duikers.
In dit artikel probeer ik de lezer duidelijkheid te geven over deze termen.
Shallow Water Black-out en Swimming Pool Black-out
Bron van verwarring zijn de termen shallow water black-out en swimming pool
black out. Je zou verwachten dat omdat een zwembad ook een ondiepte is deze termen
precies hetzelfde betekenen. Niets is minder waar en daardoor gebeurt het nog eens dat
er verwarring ontstaat.
Afhankelijk van de context waarin het gebruikt wordt betekend shallow water black-out
het verlies van bewustzijn door het plotseling dalen van de zuurstof waarde aan het einde van
een duik door het grote drukverschil tussen 10 meter diepte en de oppervlakte.
De andere betekenis is dat van koolzuurgas vergiftiging bij rebreather duikers.
Swimming pool black-out wordt gebruikt bij het beschrijven van bewustzijnsverlies
in het zwembad waarbij hyperventilatie een rol speelt. Dit kan zowel bij onderwater
zwemmen gebeuren and het tijd duiken.
Wanneer deze termen worden gebruikt in de wetenschappelijke literatuur is er weinig reden
tot zorgen. Echter worden ze daar buiten wel eens door elkaar gehaald, zowel door de leek
als door de minder goed geďnformeerde deskundige. De problemen die dit veroorzaakte bij
onderzoek van verdrinkingsoorzaken leidde er toe dat in de 70'iger jaren de Amerikaanse
onderzoeker Craig een nieuwe definitie opstelde.
Ascent Black-out en Breath-hold black-out
Voor zijn onderzoek maakte Craig een onderscheid tussen breath-hold black-out, waarbij
eigenlijk alle vormen van verlies van bewustzijn werden bedoeld ten gevolge van het te
lang inhouden van de adem, en speciale factor ascent black-out, waarbij tijdens de
opstijging het verlies van bewustzijn ontstaat.
Breath-hold black-out komt het meeste voor in zwembaden en ander relatief ondiep water.
Al kan BB voorkomen op elke diepte, het komt het meeste voor aan de oppervlakte.
Hyperventilatie speelt een mogelijke rol in veel ongevallen, al wordt hier dieper op
ingegaan in een ander artikel.
Ascent black-out is een meer verraderlijke vorm. Een duiker die in een goede conditie
aan de opstijging begint kan aan de oppervlakte of tijdens de laatste meters het
bewustzijn verliezen. Zonder ondersteuning van een getrainde buddy kan dit leiden tot
verdrinking.
Het grootte verschil met breath-hold black-out is dat bij ascent black-out
zuurstof een belangrijkere rol speelt. Je zou kunnen spreken dat er is sprake van zogenaamd
geleend zuurstof; de black-out wordt veroorzaakt door dat met de dalende druk tijdens
de opstijging ook de opgeloste hoeveelheid zuurstof in het bloed daalt. Was deze
hoeveelheid zuurstof al aan het begin van de opstijging laag, dan kan het bij de
laatste 10 meters leiden tot verlies van bewustzijn.
Shallow water black-out en swimming pool black-out worden nog steeds gebruikt en
verward. Met deze korte uitleg hoop ik dat voor de geďnteresseerde lezer het
enigszins duidelijk is geworden in welke context deze termen gebruikt moet worden en
dat u als geďnformeerde lezer nu ook weet wat het betere alternatief is.
Bronnen:
Henri Corriol, La Plongée en apnée : Physiologie et médecine, 3e édition,
uitgeverij Masson 2002.
Albert B. Craig, JR., Summary of 50 cases of loss of consciousness during underwater
swimming and diving. (Medicine and Science in Sports (1976) 8: 171-175