Door Rik Rösken Veel van de rapportages van de Engelse Marine laboratoria tijdens de tweede wereldoorlog
waren geheim verklaard. Dit jaar zijn veel van die rapportages na 50 jaar openbaar geworden
en een daarvan is het document wat de term Shallow Water Black Out voor het eerst bespreekt. Het rapport, geschreven door de H.B. Barlow & F.C. MacIntosh, is in opdracht gemaakt van
het "Royal Naval Personnel Research Committee". Beide artsen waren verbonden aan het
"National Institute for Medical Reseach" dat zijn basis had in Hamstead. Het onderzoek gaat in op een aantal ongevallen gedurende 1943 en 1944 met zogenaamde
"self contained breathing sets". Dit materiaal lijkt geen zins op het hedendaagse
persluchtmateriaal maar heeft veel meer gemeen met de zogenaamde "rebreathers", waar
gedoken werd op zuurstof in combinatie met een filtersysteem die het koolzuursgas uit
de ademgassen haalde. De meeste ongevallen vonden plaats na een kort verblijf op dieptes van minder dan 25
feet / 7,6 meter. Meestal was er zwaar werk verricht voor dat het ongeval plaats vond.
De meeste van de duikers ondervonden subjectieve symptomen als verwarring en vermoeidheid.
Op dat moment was men vaak buiten adem en lukte het niet om met extra zuurstoftoevoer via
de bypass dit te verhelpen. Andere duikers ondervonden dit niet en vooral de duikers die
niet bekend waren met het risico om het bewustzijn te verliezen ervaren geen gevaar maar
eerder een gevoel van euforie. In een aantal gevallen werden de symptomen erger nadat
men in contact was gekomen met de buitenlucht. In een enkel geval kwam de duiker bewusteloos aan op de oppervlakte of verloren ze het
bewustzijn nadat men in aanraking kwam met de buitenlucht. Vaker gebeurde het dat de
duiker bij bewustzijn was maar verward overkwam en niet reageerde op aanroepen. Spraak
was soms verstoord en ademhaling was soms snel en oppervlakkig. Het herstel van bewustzijnsverlies was over het algemeen snel. Misselijkheid en
hoofdpijn waren de enige symptomen na de duik en verdwenen binnen enkele uren. Naast deze zware gevallen waren er ook lichtere gevallen bekend van deze vorm van
bewustzijnsvernauwing. Het beeld van spraakstoornissen en desoriëntatie doet het
meeste denken aan dronkenschap. Om een verklaring te vinden voor dit beeld deden de auteurs onderzoek of dat de
effecten enige relatie hielden met problemen in de bloedsomloop of verstoring van
de bloedgassen (zuurstof tekort, zuurstofvergiftiging, koolzuurgas tekort en
koolzuurgasvergiftiging). Uit het onderzoek kwam dat vergiftiging met koolzuurgas waarschijnlijk de oorzaak
was van de bewustzijnsvernauwing. De vergiftiging werd veroorzaakt door dat de
filters in het systeem het gas niet voldoende konden opnemen wanneer er door de
duiker hard gewerkt werd. Shallow Water Black Out was zeker toen iets heel anders dan wat er nu vaak onder
verstaan wordt. Tegenwoordig wordt de term in maar liefst drie betekenissen
gehandhaafd: als een metafoor voor koolzuurgas vergiftiging, opstijgbewusteloosheid
door zuurstofgebrek en de bewusteloosheid ten gevolge van zuurstofgebrek onder
omstandigheden waar de druk gelijk is. Alle drie komen in meer of mindere mate voor bij freediving. Vandaar, dat ik al
in een eerder artikel aanmerkte dat de term, om
verwarring te voorkomen, beter niet gebruikt kan worden in het hedendaagse onderwijs
en literatuur.
1944: Shallow Water Black Out
Royal Naval Physiological Laboratory Report; 44/125 UPS 48A