Fysiologie: De ‘gemakkelijke fase’, de ‘vecht fase’ en het breekpunt.
Door: Rik Rösken
Doelstelling:
Wanneer je gaat trainen en je verder in freediving verdiept, kom je vroeger
of later iets tegen wat als de gemakkelijke fase en vecht fase wordt aangeduid,
ook wel beter bekend als ‘easy phase’ en ‘struggle phase’. Deze fases worden wel
eens onterecht als ‘veiligheidsvangnet’ betitelt en in dit artikel wil ik toelichten
over wat deze fases nu precies betekenen in dit perspectief en dat van trainen.
Simpel beantwoord: De gemakkelijke fase is de periode waarin je lichaam nog
geen lichamelijke signalen geeft en de vecht fase is de periode van de duik
waarin je lichaam wel protesteert. Het breekpunt is het moment waarop je het
eerste protest ervaart.
Dit protest bestaat vaak uit wat freedivers ‘contracties’ noemen. Een ritmische
samentrekking van het diafragma. Je lichaam kan ook op andere manieren protesteren,
maar contracties komen het meeste voor.
'Mooi', zou je kunnen denken. 'Als ik weg blijf uit de vecht fase, dan kan me niets
gebeuren'. Immers, zo wordt er dan foutief geredeneerd, treedt het verlies van
bewustzijn pas op tijdens de vecht fase, en wanneer je voor die fase stopt
met je duik is er niets aan de hand.
Maar die gedachte dat als je voor je vecht fase stopt veilig bent is niet waar.
Zoals ik al eerder schreef, bestaat het protest vaak uit contracties, maar niet
altijd dus. Ook kan je bewust of onbewust de periode van contracties
beïnvloeden. Zowel door training als door hyperventilatie
kan het voorkomen dat je de contracties later gaat krijgen, terwijl je zuurstof
concentratie toch lager is dan het tijdstip waarbij je normaal je eerste
contracties krijgt.
Over hyperventilatie is het dan nog belangrijk te weten dat dit eigenlijk
altijd voorkomt op het moment dat je vaker en dieper in ademt dan normaal. Je
kan dus ook bij een lange voorbereiding met een minimale diepere inademing toch
nog het zelfde effect krijgen als je kort flink hyperventileert.
Bij het duiken op diepte spelen er nog meer factoren
die kunnen leiden tot verlies van bewustzijn en kan je helemaal niet bouwen op je
contracties als veiligheidsvangnet. Het bewegen tijdens deze ‘vecht’ fase
zorgt er sowieso voor dat je de contracties minder voelt aankomen, dus ook
voor het zwemmen onderwater betekenen vechtfases weinig als het om veiligheid
gaat.
Waar moet je dan wel rekening mee houden? De vechtfase is in zekere zin
sowieso een waarschuwing waar je niet lichtzinnig over moet gaan. Het is
altijd verstandig om voor freediving contact op te nemen met een daartoe
opgeleide instructeur, maar wanneer je met het duiken te maken krijgt dat
je grenzen voorbij het breekpunt liggen, en dus in de vechtfase, is het zeer
aan te raden om advies te vragen aan een professional.
Een instructeur kan namelijk je beter begeleiden in hoe je met de
vechtfase om moet gaan en beter bekijken in hoeverre je daadwerkelijk
dicht bij je grenzen ligt, of dat er iets anders speelt. Vaak wordt namelijk
de vechtfase grotendeels door lichamelijke factoren bepaald, namelijk de
resistentie van het lichaam tegen een lagere pH en opgelost koolzuurgas.
Echter kan er in bepaalde factoren ook andere dingen spelen, zoals ontspanning,
die zorgen dat je vroeger, of juist later in de vechtfase komt.
Naast het gevaar op verlies van bewustzijn speelt er bij de vechtfase,
en dan met name bij statisch ook nog het risico van een
static burn-out.
Ondanks de fysiologische kennis die bestaat op het vlak van de twee fases
en het breekpunt, is het toch iets waar niet te makkelijk over gedacht mag
worden, en het bespreken van de sensaties die je als cursist krijgt tijdens
je duiken en statisch is belangrijk bij je ontwikkeling als freediver.
Het breekpunt en de fases is dan wellicht niet zo'n betrouwbaar
instrument, je kan er wel van leren en met de ervaring van instructeur beter
op waarde leren schatten tijdens trainingen. En dat is dan ook de juiste manier
hoe de fases moeten worden benadert
Bronnen:
P. Radermacher, C-M, Muth, Apnoetauchen - Physiology und Pathophysiologie,
Deutche Zeitschrift Für Sportmedizin, Jahrgang 53, Nr. 6 (2002).
Massimo Ferrigno en Claes E.G. Lundgren, Human Breath-Hold Diving. pg. 529 - 583.
Uit: The Lung at Depth. Volume 132. Lung Biology in Health and Disease