Algemene informatie over Freediving
Wat is Freediving
- Gegevens
- Geschreven door Rik Rösken
Introductie
Freediving is een term die gebruikt word om de techniek van het duiken op een enkele ademteug te beschrijven. Een techniek die op zichzelf vele jaren oud is en tegenwoordig op verschillende manieren wordt gebruikt. De meest populaire manier is om zonder gebruik van zware persluchtflessen de onderwaterwereld te verkennen. Zonder het zware duikmateriaal zwem je licht en ontspannen door de onderwaterwereld. Omdat je geen luchtbellen uitblaast, kan je vrijwel altijd ook dichter bij onderwaterdieren komen.
Minder populair, maar wel bekender is freediving als wedstrijd- en recordsport. Hierbij is de onderwaterwereld minder van belang en gaat het voor de deelnemers om hun uiterste op te zoeken in tijd, diepte en afstand. Wanneer in de media wordt gerefereert aan freediving, wordt hiermee meestal de wedstrijdvariant bedoelt. Voor mij persoonlijk zijn beide vormen van freediving bijzonder. De competieve variant leert je hoe je lichaam reageert onder stress, en leer je hoe je hiermee om kan gaan. De recreatieve variant laat je intensiever kennis maken met de onderwaterwereld, en maakt je bewust hoe bijzonder deze wereld is.
Inhoud
Historische achtergrond
- De onderwaterjacht en oorlogsvoering
- Zwemmen en ballet
- Stamboom
Over Skindiving, Freediving en Snorkelen
Moderne varianten van freediving
Historische achtergrond
Historisch kent het duiken met ingehouden adem een lange geschiedenis. In eerste instantie werd het gebruikt om aan levensmiddelen te komen. Later werd het ook een belangrijke methode in de oorlogsvoering en bij het bergen van gezonken scheepsladingen. Freediving als activiteit wordt al in oude passages beschreven van grote schrijvers als Homeros. Het komt ook voor in de legendarische vertellingen over Gilgamesj en Alexander de Grote. Onderwater duiken zonder hulpmiddelen bleef een erg belangrijke rol spelen tot de de uitvinding van persluchtapparatuur.
Freediving zoals dat nu bestaat kent in de afgelopen 150 jaar vier gezamelijke voorouders, namelijk de onderwaterjacht, oorlogsvoering, de zwemsport en verassend... ballet.
De onderwaterjacht en oorlogsvoering
De onderwaterjacht werd oorspronkelijk verricht als een vorm van levensonderhoud. Het jagen op vissen werd geleidelijk vervangen door de visvangst vanuit boten, maar de jacht op sponzen en specifieke schelpdieren werd nog gedurende lange tijd gedaan door duikers die doken zonder behulp van perslucht. Het meest bekende voorbeeld hiervan zijn de ama's en Hae-Nyo uit respectievelijk Korea en Japan. Daarnaast was tot 1930 sponsduiken een manier van levensonderhoud in de middelandse zee.
In de jaren '20 kwam de onderwaterjacht opkomst. Men kreeg meer vrije tijd en ging vervolgens in die tijd duiken. Er werd gedoken zonder perslucht, daar deze manier van duiken nog niet was uitgevonden. De naam voor deze vrijetijdsport was skindiving. Zeker in koud water had je een pak of "skin" nodig, om je te kunnen beschremen tegen de elementen. De populariteit van skindiving werdt vergroot door publicaties over deze hobby van auteurs als onderandere Guy Gilpatric (The compleat goggler). Skindivers gingen op een gegeven moment ook onderwater jagen. Eerst werd dit gedaan met speren (vandaar speervissen). Later kwamen daar ook onderwaterjacht geweren bij, welke een harpoenachtige pijl voorschoten (spearguns).
De onderwaterjacht heeft zowel het recreatieve als militaire persluchtduiken sterk beïnvloed. Het waren Italiaanse onderwaterjagers die voor het eerst gebruik maakten van rebreather technologie onderwater. Eind jaren '30 nam de Italiaanse marine deze techniek over, en zo waren de eerste kikforsmannen geboren. De franse militair Jacques-Yves Cousteau ondekte ook eerst skin diving, en ontwikkelde daarop met reeds bestaande technologie het SCUBA (Self Contained Underwater Breathing Apparatus) systeem.
Zowel SCUBA als het rebreather systeem werden verder door ontwikkelt door het leger, waarna het voor de publieke markt wijder verspreidt kon worden. Het leger verrichte ook onderzoek in het gebruik van verschillende technieken. Initiëel werd metname de rebreather technologie onderzocht, maar later werden zowel het duiken zonder, en met perslucht, onderzocht. Metname de Amerikaanse marine verrichte onderzoek in het duiken zonder perslucht, wat ook indirect zijn gevolgen had op de recordsport. Een van de oudere recordhouders bij de dieptedisciplines was Robert Croft, welke zijn records zetten als onderdeel van wetenschappelijk onderzoek door het leger.
Ook in nederland speelde skin diving een belangrijke rol in de verspreiding van SCUBA als recreatieve hobby. Metname de onderwaterjacht heeft in Nederland een belangrijke rol gespeeld bij de geboorte van sportduiken. Zowel in Amsterdam als in Rotterdam was de OJC, de Onderwater Jagers Club, actief die nederlands duikmateriaal verspreidde en mede oprichters waren van de latere NOB (Nederlandse Onderwatersport Bond). Tot recent maakte het snorkelen en skin diving nog een belangrijke rol uit van de opleiding van de NOB en andere sportduik organisaties (PADI, CMAS etc.). Verder zijn via de duikverenigingen en de NOB ook nieuwe sporten ontwikkelt zoals onderwater hockey en onderwater rugby. zijn historisch bestaan uit de activiteiten van verenigingen die SCUBA voor recreatieve doeleinden gebruikte.
Zwemmen begin als activiteit al voor 1875 op de te komen, en wedstrijden in zwemmen werden rond deze periode gangbaar. Men begon verschillende varianten van het zwemmen te verzinnen, en zodoende ontstond ook het onderwater zwemmen als een sportieve variant. Een wedstrijdvorm die overeenkomsten vertoond met freediving wedstrijddisciplines Static Apnea en Dynamic Apnea was onderdeel van de olympische spelen in Parijs in 1900. Na 1900 ontstond de sport vinzwemmen, welke als variant 50 meter onderwater kent. Bij deze discipline dient men in zo'n kort mogelijke tijd 50 meter onderwater te kunnen zwemmen. Vinzwemmen is in nederland, in tegenstelling tot zwemmen, aangesloten bij de NOB.
Zeker de hedendaagse discipline Dynamic Apnea heeft meer te maken met zwemmen, dan met duiken, en is een rechtstreekste afstammeling van de olympische variant uit 1900.
Ballet heeft ook een voortrekkers rol gespeelt bij freediving, maar op een meer indirecte manier. In 1899 werd een duikdemonstratie gegeven waarbij een zeemeermin een show gaf. Een soortgelijke demonstratie werd in 1907 verricht door zwemster Annette Kellerman in New York. Deze stunts kregen pas echt vorm als onderwaterballet toen de amerikaanse Katerine Curtis een programma maakte en het tot sportprogramma op de Universiteit van Winsconsin wist te verheffen.
In 1923 richtte ze in Chicago een vereniging op, en wist echt wereld wijde aandacht te krijgen toen er tijdens de wereld tentoontselling van 1933 een zeemeerminnen show gaf. In 1939 werden de eerste wedstrijden gehouden, en niet veel later kreeg deze vorm van onderwaterballet een olympische status.
De huidige variant van synchroon zwemmen vereist een goed gevoel voor muziek, lenigheid, gratie en beheersing van de techniek. Gezwommen wordt in een grotere groep, duo's of alleen, waar je synchroon zwemt met de muziek. Een gemiddelde wedstrijd gaat over uit twee of drie onderdelen en bestaat uit verlichte figuren, aangekondigde figuren en een vrij deel naar eigen invulling. Niet alleen de uitvoering van de figuren is belangrijk, maar ook de aankleding en hoe de vrouwen zijn opgemaakt.
Los van synchroonzwemmen bestaan de zogenaamde "mermaid shows" nog steeds, met name in de Verenigde Staten. Ook in Nederland kennen we zeemeerminnen die shows opvoeren. (Freemerfolk)
Over Skindiving, Freediving en Snorkelen
De termen skindiving, freediving en snorkelen worden regelmatig door elkaar gebruikt, en dit zorgt begrijpelijkerwijs voor verwarring. In deze paregraaf wordt hopelijk de betekenis van deze termen enigzinds duidelijk gemaakt.
De historische betekenis van skindiving is het duiken zonder perslucht als vrijetijds beoefening. In deze achtergrond zijn zowel recreationeel als competitief freediving en speervissen als skindiving te omschrijven. Door de latere jaren is deze benaming echter op de achtergrond geraakt. De meerderheid van de skindivers waren speervissers, en speervissen als term omschreef beter wat deze mannen en vrouwen in hun weekends deden.
Freediving is een pas veel recentere term die begin jaren '90 is ontstaan vanuit het vertalen van de franse term plongee én apnee, naar het engels. In Europa wordt het meestal geschreven als "freediving", terwijl in de Verenigde Staten de term "free diving" meer in zwang is. Oorspronkelijk lag de betekenis van de term erg dicht bij skindiving, maar door de media aandacht werd freediving steeds meer geassocieerd met de record- en wedstrijdsport. Als reactie hierop noemen sommige recreatieve freedivers zichzelf skindivers, om het onderscheidt duidelijk te maken. Op deze site wordt (voorlopig!) onderscheidt gemaakt tussen een recreatieve en competieve variant van freediving.
Snorkelen is zeker geen skindiving of freediving. Snorkelen is de beschrijving van het zwemmen aan de oppervlakte en met behulp van een snorkel de onderwaterwereld te zien. Soms worden er duiken gemaakt, die over het algemeen stukken minder diep zijn dan bij freediving.l
Moderne varianten van freediving
Het duiken met persluchtcilinders is een erg serieuze aangelegenheid en om toch dan energie onderwater kwijt te raken ontstonden al binnen sportduikverenigingen al snel team- en individuele sporten onderwater. Bekend zijn wellicht onderwater hockey en rugby. In de Franstalige landen is een combinatie van biathlon en de onderwater jacht populair. Bij deze vorm, "tir-sur-cible" geheten, wordt onderwater na het zwemmen van een afstand op doelen geschoten.
Synchroonzwemmen, ook nog soms kunstzwemmen genoemd, is een aparte vorm van onderwatersport. Het heeft zich reeds in de 19e eeuw ontwikkelt waarbij het meer verwant is aan ballet dan aan het snorkelen en sportduiken wat bij de eerder genoemde sporten een rol speelde. het competitieve freediving, waarbij tijd, lengte en diepte een rol speelt is een relatieve jonge sport. De eerste records werden vlak na de tweede wereldoorlog gezet, maar het duurde pas tot 1994 voordat het de huidige vorm kreeg. Ook de disciplines, welke in een ander artikel besproken worden, gingen door verschillende transformaties tot het de huidige vorm kreeg.
De laatste jaren neemt de populariteit van Freediving als een competitie sport steeds meer toe. De geïnteresseerde sporters zijn echter niet altijd gelijk van plan om records te breken. Wat veel mensen metname aantrekt is de combinatie van de ademhalingstechnieken, ontspanningsoefeningen en een bewuste leefstijl.