Bij open cel pakken wil het soms gebeuren dat de duiker na de duik rode striemen opmerkt op plaatsen waar tijdens het duiken vouwen ontstonden. De rode striemen kunnen bestaan uit slechts rood opgezette huid, tot een kapotte huid waarbij een deel van de huid is weggeschuurt. Hoe vaak dit bij duikers voorkomt is niet bekend, maar er lijken de volgende factoren een rol te spelen:
- oudere pakken (2 jaar of ouder)
- open cel neopreen
- enkel gebruik van water en geen glijmiddel (shampoo e.d.)
- het tussen twee of meerdere duiken aanhouden van het duikpak
Typische locaties zijn de binnenkant van de elleboog en knie.
Ontstaan van de verwonding
Bij open cel neopreen ligt het rubber direct op de huid, slechts gescheiden door een dunne waterlaag. De eigenschap van open cel zorgt er voor dat de afstand tussen het pak en de huid zeer klein is. Alhoewel het pak hierdoor beter isoleert, is het moeilijk aan te trekken en is er een glijmiddel nodig.
Wanneer er vouwen ontstaan in het pak, ontstaat er een onevenredige verdeling van het water. DIt is tijdens de initiële duik vrijwel nooit een probleem. Wanneer er echter na de duik het pak niet uitgedaan wordt, zal het water verdampen. Met name bij de vouwen zal het vervolgens harder verdampen dan in het gestrekte pak, omdat het oppervlakte van een vouw groter is. Er zal hierdoor ten opzichte van de omgeving een relatieve onderdruk ontstaan waarbij huid in de vouw wordt gezogen.
Tijdens het duiken blijft deze onderdruk ontstaan en is er een zodanige onderdruk ontstaan dat er niet gemakkelijk water bij terecht komt. Wanneer er bewogen wordt zal vervolgens metname de huid aan weerszijde van de vouw frictie ondervinden. Deze huid raakt hierdoor beschadigt.
Typisch is hierbij is dat een brandend gevoel wordt ervaren. Juist tijdens de duiken zelf kan koud water dit gevoel verlichten en hierdoor kan het genegeert worden, of pas te laat worden opgemerkt. Het tijdens de duik corrigeren van het pak, zonder daarbij het pak grotendeels uit te doen verlicht tijdelijk, maar lost de onderdruk niet op. Enkel het volledig verwijderen van het duikpak, goed bevochtigen en opnieuw aantrekken kan de onderdruk met de geklemde huid oplossen.
Hoe pijnlijk een frictie verwonding ook is, het ontstaat meestal zeer geleidelijk, en kan daarom gemakkelijk over het hoofd gezien worden. Dit geld met name voor zonnige dagen waarbij een gelijktijdige verbranding het onderscheidt nog moeilijker maakt. Een brandende pijn, hoe licht ook, moet altijd eerst uitgezocht worden, voordat er verder gedoken wordt.
Herkenning en Behandeling
Ik stel een indeling van de frictie verwonding voor op basis van de volgende kenmerken.
Stage 0: Geen zichbare afwijkingen. Zuigend gevoel, minimale pijn.
De klachten kunnen ontstaan tijdens het opdrogen, wanneer de duiker zich uit het water heeft begeven. Bij het op tijd verwijderen van het pak en vervolgens weer aantrekken met veel water kan verdere ontwikkeling voorkomen.
Stage 1: Rode, verheven striemen. Licht pijnlijk, soms brandend gevoel.
De huid is rood, gevoelig en opgezet. Typisch zijn twee evenwijdige sporen (karrenspoor effect). Er is sprake van een licht pijnlijk gevoel. Soms kan er sprake zijn van een brandend gevoel bij bewegen. In het water wordt dit gevoel gedempt, zodat er vaak geen actie wordt ondernomen. Wanneer het pak verwijdert wordt verdwijnt ook de pijn. De roodheid verdwijnt in 1 - 2 dagen. Afhankelijk van de pijn en de ernst van de roodheid kan gekozen worden om af te zien van het duiken. Wanneer er gedoken wordt, moet er bij voorkeur een glijmiddel worden gebruikt en moet tussen meedere duiken door het pak verwijdert worden.
Stage 2: De huid is rood en licht beschadigt. Er is sprake van voortdurende brandende pijn, die wel door koelte nog gedemt kan worden.
De striemen zijn verdikt, en de huid is licht kapot. Er treedt lymfefocht uit de huid, maar er is geen sprake van bloedingen. Wel zijn aan de randen van de striemen kleine onderhuidse puntbloedingen te zien. Er is sprake van voortdurende brandende pijn. Koelen verlicht de pijn,. maar laat de pijn niet verdwijnen. Na verloop van uren ontstaat een gelige korst op de huid. Bij behaarde duikers kan met name het bewegen toegenomen als pijn worden ervaren omdat dan aan haartjes worden getrokken die in de korst zijn ingebed.
De behandeling bestaat uit het schoon maken en schoon houden van de wond met (schoon) drinkwater. Verband kan overwogen worden, maar wordt, zoals elke aanraking, slecht ervaren. Vochtig verband (hydrocoloid e.d.) verdient de voorkeur. Het wegknippen van eventuele haardjes rondom de verwonding verminderd de pijn aanzienlijk. Overwogen kan worden om een pijnstiller te geven. Gedoken kan pas weer nadat de huid volledig geheeld is (1 - 2 weken).
Stage 3: De huid ligt open. Er is sprake van voortdurende brandende pijn, die niet genegeerd kan worden.
Het schuren is zodanig doorgegaan dat de huid geheel open ligt. De wond is erg pijnlijk, maar lijkt "minder" pijn te doen waar de huid afwezig is. De pijn is vooral op de (scherpe) randen. Deze verwonding vindt plaats wanneer er of gedurende een hele dag intensief gedoken wordt, of een eerdere verwonding is genegeerd. Omdat de huid niet meer intact is, is de kans op infectie vergroot. Soms is er ook sprake van bloedingen, maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn.
Voor deze wond is verbinden noodzakelijk met specialistisch wondverband. Het verdient de voorkeur dat de wond wordt gezien door een arts. Gedoken kan pas weer nadat de huid volledig geheeld is (2 - 3 weken).
Preventie
De voornaamste preventie bij het gebruik van open cel pakken bestaat uit het gebruik van een glijmiddel (shampoo of anderzinds oppervlakte actieve stof) en het voorkomen van het uitdrogen van het pak wanneer het gedragen wordt. Met name wanneer er enkel water wordt gebruikt vanwege b.v. een allergie, is het raadzaam om tijdens pauzes tussen duiken het pak volledig uit te trekken en opnieuw aan te trekken met veel water.
Een alternatieve oplossing is om het pak in het water aan te trekken, of, in dien mogelijk, onder een douche waarbij geprobeerd wordt dat er initieel veel water tussen het pak en het lichaam zit. Ten slotte is het altijd raadzaam om bij pijn of een oncomfortabel gevoel actie te ondernemen.
Ter afsluiting
Een frictie verwonding bij freediving is een zeldzame, maar vervelende gebeurtenis. De groep waarbij dit kan voorkomen, gebruik van oudere open cel neopreen pakken, waarbij enkel water wordt gebruikt, lijkt beperkt te zijn. Toch gezien de gevolgen is het tijdig herkennen en kunnen behandelen van belang. Zowel freedivers, als freedive instructeurs moeten daarom op de hoogte zijn van het risico en op tijd kunnen ingrijpen.
