Wanneer je gaat trainen en je verder in freediving verdiept, kom je vroeger of later iets tegen wat als de gemakkelijke fase en vecht fase wordt aangeduid, ook wel beter bekend als ‘easy phase’ en ‘struggle phase’. Deze fases worden wel eens onterecht als ‘veiligheidsvangnet’ betitelt en in dit artikel wil ik toelichten over wat deze fases nu precies betekenen in dit perspectief en dat van trainen.
Simpel beantwoord: De gemakkelijke fase is de periode waarin je lichaam nog geen lichamelijke signalen geeft en de vecht fase is de periode van de duik waarin je lichaam wel protesteert. Het breekpunt is het moment waarop je het eerste protest ervaart.
Dit protest bestaat vaak uit wat freedivers ‘contracties’ noemen. Een ritmische samentrekking van het diafragma. Je lichaam kan ook op andere manieren protesteren, maar contracties komen het meeste voor.
'Mooi', zou je kunnen denken. 'Als ik weg blijf uit de vecht fase, dan kan me niets gebeuren'. Immers, zo wordt er dan foutief geredeneerd, treedt het verlies van bewustzijn pas op tijdens de vecht fase, en wanneer je voor die fase stopt met je duik is er niets aan de hand.
Maar die gedachte dat als je voor je vecht fase stopt veilig bent is niet waar. Zoals ik al eerder schreef, bestaat het protest vaak uit contracties, maar niet altijd dus. Ook kan je bewust of onbewust de periode van contracties beïnvloeden. Zowel door training als door hyperventilatie kan het voorkomen dat je de contracties later gaat krijgen, terwijl je zuurstof concentratie toch lager is dan het tijdstip waarbij je normaal je eerste contracties krijgt.
Over hyperventilatie is het dan nog belangrijk te weten dat dit eigenlijk altijd voorkomt op het moment dat je vaker en dieper in ademt dan normaal. Je kan dus ook bij een lange voorbereiding met een minimale diepere inademing toch nog het zelfde effect krijgen als je kort flink hyperventileert.
Bij het duiken op diepte spelen er nog meer factoren die kunnen leiden tot verlies van bewustzijn en kan je helemaal niet bouwen op je contracties als veiligheidsvangnet. Het bewegen tijdens deze ‘vecht’ fase zorgt er sowieso voor dat je de contracties minder voelt aankomen, dus ook voor het zwemmen onderwater betekenen vechtfases weinig als het om veiligheid gaat.
Waar moet je dan wel rekening mee houden? De vechtfase is in zekere zin sowieso een waarschuwing waar je niet lichtzinnig over moet gaan. Het is altijd verstandig om voor freediving contact op te nemen met een daartoe opgeleide instructeur, maar wanneer je met het duiken te maken krijgt dat je grenzen voorbij het breekpunt liggen, en dus in de vechtfase, is het zeer aan te raden om advies te vragen aan een professional.
Een instructeur kan namelijk je beter begeleiden in hoe je met de vechtfase om moet gaan en beter bekijken in hoeverre je daadwerkelijk dicht bij je grenzen ligt, of dat er iets anders speelt. Vaak wordt namelijk de vechtfase grotendeels door lichamelijke factoren bepaald, namelijk de resistentie van het lichaam tegen een lagere pH en opgelost koolzuurgas. Echter kan er in bepaalde factoren ook andere dingen spelen, zoals ontspanning, die zorgen dat je vroeger, of juist later in de vechtfase komt.
Naast het gevaar op verlies van bewustzijn speelt er bij de vechtfase, en dan met name bij statisch ook nog het risico van een static burn-out.
Ondanks de fysiologische kennis die bestaat op het vlak van de twee fases en het breekpunt, is het toch iets waar niet te makkelijk over gedacht mag worden, en het bespreken van de sensaties die je als cursist krijgt tijdens je duiken en statisch is belangrijk bij je ontwikkeling als freediver.
Het breekpunt en de fases is dan wellicht niet zo'n betrouwbaar instrument, je kan er wel van leren en met de ervaring van instructeur beter op waarde leren schatten tijdens trainingen. En dat is dan ook de juiste manier hoe de fases moeten worden benadert
Bronnen:
P. Radermacher, C-M, Muth, Apnoetauchen - Physiology und Pathophysiologie, Deutche Zeitschrift Für Sportmedizin, Jahrgang 53, Nr. 6 (2002).
Massimo Ferrigno en Claes E.G. Lundgren, Human Breath-Hold Diving. pg. 529 - 583. Uit: The Lung at Depth. Volume 132. Lung Biology in Health and Disease
