De meest voorkomende barotrauma's bij freediving zijn de onderdrukbarotraumata van het middenoor en van de longen. Een onderdrukbarotrauma van het buitenoor is veel zeldzamer en komt voor bij verkeerd gebruik van materiaal. Omdat het echter voor serieuze problemen kan zorgen, is het toch belangrijk om het als freediver te kunnen herkennen. Andere namen voor dit verschijnsel zijn: reverse(d) ear, external ear barotrauma en hood squeeze.
Casus
Een 24-jarige freediver duikt voor het eerst met zijn nieuwe pak. Hij is in goede vorm en heeft momenteel geen last van een verkoudheid. Toch bemerkt hij bij zijn duiken dat hij rond de vier meter last krijgt van zijn oren: een trekkend gevoel wat eerder erger dan minder wordt bij het klaren. Bij het opstijgen verdwijnen de klachten. Het valt de buddy van de duiker op dat het neopreen van de hoofdkap strak over de oren van de duiker zit.
Wat is een barotrauma van het buitenoor
Barotrauma van het buitenoor is een verschijnsel dat ontstaat wanneer de druk in de gehoorgang tussen het oor en het trommelvlies lager wordt dan de druk in het middenoor. De oorzaak hiervan is meestal compressie van lucht tussen het trommelvlies en een afsluitend voorwerp in de gehoorgang.
Bij freediving wordt dit vaak veroorzaakt door een strak zittende hoofdkap, maar ook oordopjes, een oorontsteking (otitis externa) of oorsmeer (cerumen) kunnen dit veroorzaken.1 Botvorming (osteomen) ten gevolge van koude kan ook bijdragen aan het ontstaan van een barotrauma. Een andere oorzaak kan het dragen van de bevestigingsband van het duikmasker over het oor zijn.2
Hoe vaak komt het voor?
Er zijn geen cijfers bekend over hoe vaak het barotrauma van het buitenoor voorkomt bij freedivers. Bij een studie uit 2007 over keel-neus en oorklachten bij sportduikers presenteerde 1 patiënt zich met klachten van een buitenoor barotrauma. Totaal bestond de onderzochte groep uit 306 patiënten, die zich in een periode van bijna drie jaar hadden gemeld bij een kliniek in Duitsland.3
In hoeverre dit cijfer representatief is voor de zeldzaamheid van dit ziektebeeld is niet goed in te schatten aangezien de meeste gevallen van een buitenoor barotrauma geen behandelingen behoeven.
Wat zijn de klachten?
Wat vertelt de duiker? (symptomen)
De duiker klaagt over oorpijn, ondanks dat er geklaard kan worden. Wanneer er een trommelvlies perforatie ontstaat, kan de duiker ook last hebben van pijn, evenwichtsstoornissen, desoriëntatie, misselijkheid en vermindering van het gehoor. Trommelvliesperforatie komt echter zelden voor.1,2.
Wat zie je bij inspectie? (tekenen)
Aan de buitenkant van het oor kan je roodheid en zwelling zien. Bij een perforatie kan er bloed uit het oor lopen. Wanneer het gehoorkanaal door een geoefende arts geïnspecteerd wordt, kunnen er zowel puntbloedingen (petechiën) als met bloed gevulde blaasjes gevonden worden. Deze kunnen zich uitstrekken tot over het trommelvlies.
Behandeling
De eerste behandeling van een barotrauma van het buitenoor is het verwijderen van de oorzaak. Wanneer er een voorwerp diep in het oor zit, moet dit verwijderd worden door een arts. Vervolgens moet het gehoorkanaal drooggehouden worden. Dit houdt tevens een duikverbod in ter preventie van het optreden van een infectie van het beschadigde weefsel in de gehoorgang. Edmonds2 haalt de mogelijkheid aan om de gehoorgang te reinigen met een oplossing van waterstofperoxide 1,5%. Uiteraard moet het trommelvlies dan wel intact zijn.
Wanneer er sprake is van gehoorverlies moet aan een trommelvliesperforatie gedacht worden. Een trommelvliesperforatie kan zelfstandig goed genezen zonder gebruik van antibiotica.2 Echter, om andere oorzaken uit te sluiten en de genezing van het trommelvlies goed te vervolgen is er bij het vermoeden van een trommelvlies perforatie en gehoorverlies altijd een bezoek aan een arts noodzakelijk. Dit is tevens het geval als de klachten na het incident blijven aanhouden of verergeren. Hierbij kan gedacht worden aan een oorontsteking.
Preventie
De voornaamste preventie van het buitenoor barotrauma is er voor te zorgen dat de gehoorgang vrij toegankelijk is voor water. Dit betekent dat objecten die het oor kunnen afsluiten niet gebruikt kunnen worden. Een mogelijke uitzondering hierop zijn Doc's Proplugs.
Bij het gebruik van een freedive pak kan ondanks deze voorzorgsmaatregelen toch een situatie ontstaan waarbij de hoofdkap of hood de gehoorgang afsluit. Dit is op te lossen door het maken van ruimte door gaatjes in de kap ter hoogte van het oor te maken. Sommige duikers hiervoor gebruiken hun neusklem waarbij ze het touwtje van de neusklem over de bovenzijde van hun oren laten afhangen. In beide gevallen wordt voorkomen dat het duikpak zich vastzuigt aan het oor.
Uiteraard is pijn tijdens een duik altijd een reden om de duik af te breken.
Conclusie
Barotrauma van het buitenoor is een zeldzame duikerziekte die ontstaat wanneer het gehoorkanaal wordt geblokeerd. De behandeling bestaat uit het opheffen van de blokkade en af te zien van duiken totdat de schade in het oor hersteld is. Bij gehoorverlies dient een arts ingeschakeld te worden. Preventie bestaat uit het vermijden van objecten die de gehoorgang kunnen afsluiten en maatregelen nemen waardoor het pak zich niet kan vastzuigen aan het oor.
Verantwoording
Dit artikel gaat over het buitenoor barotrauma. Het is geschreven op 21 november 2009 en samengesteld naar aanleiding van een literatuurstudie. Momenteel zijn er nog geen studies gedaan die specifiek gericht zijn op dit trauma bij freediving. Dit artikel is nog niet voorzien van commentaar door artsen of freedivers.
Bronnen
1. Brandt Corstius, J.J., Dermout S.M., Compressiefase uit: J.J. Brandt Corstius, S.M. Dermout, L. Feenstra eds, Duikgeneeskunde, Theorie en praktijk, Elsevier, 2006, Houten 1e druk pg. 49
2. Edmonds, C, External-ear barotrauma of descent uit: C. Edmonds, C. Lowry, J. Pennefather, R. Walker (eds.) Diving and Subaquatic Medicine, Hodder Arnold, 2005, London, 4e druk.
3. Klingmann C, Praetorius M, Baumann I, Plinkert PK. Otorhinolaryngologic disorders and diving accidents: an analysis of 306 divers. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2007 Oct;264(10):1243-51. Epub 2007 Jul 17.
