Bij freediving en sportduiken denk je niet snel aan het risico op zonnebrand. Meestal wordt er gebruik gemaakt van een neopreen pak en deze pakken laten vrijwel geen zonnestraling door.
Toch loop je ook als freediver risico. Vooral je gezicht wordt na elke korte duik blootgesteld aan de zonnestralen. Het koude water kan er vervolgens voor zorgen dat je je pas laat bewust wordt van een verbranding.
Wat is ultraviolette straling?
Zonnebrand en bruinen is het effect van een bepaald type straling uit zonlicht. Dit is de zogenaamde ultraviolette straling. Deze straling is niet zichtbaar. Hij grenst aan zichtbaar licht maar heeft een kortere golflengte dan onze ogen kunnen waarnemen. De “lengte” van de straling bepaalt welke kleur en eigenschappen de straling heeft. Voorbeelden van kortere stralen dan van UV-straling zijn röntgen- en gamma straling.
Wat is het effect van ultraviolette straling op de huid?
UV straling is te verdelen in twee verschillende sub-typen.
Ultraviolet-A
Ultraviolet-A dringt diep in de huid door. De kleur (pigmentatie) van de huid bepaalt hoe veel straling en hoe diep in de huid doordringt. De straling prikkelt de bloedvaten rechtstreeks waardoor roodheid ontstaat.
Ultraviolet-B
Ulraviolet-B wordt vrijwel grotendeels door de oppervlakkige laag tegengehouden. Slechts 20% van de straling komt terecht in het levende deel van de huid. Toch heeft UV-B ook daar effect, omdat het de cellen rechtstreeks beschadigt.
Vaak is deze schade pas vele jaren later nadat de huid is blootgesteld te zien. Deze schade kenmerkt zich door vroegtijdige veroudering, verharding en verdroging van de huid. Bij sommige mensen ontstaan op latere leeftijd huidtumoren. De blootstelling aan een (overdaad) aan zonlicht vergroot het risico op huidkanker.1
UV-straling heeft ook positieve effecten. Hij stimuleert de aanmaak van vitamine B. Hij werkt ontstekingsremmend en kan bepaalde huidziekten verlichten. Een tekort aan zonlicht is echter vrijwel nooit een probleem voor de actieve sporter.
Specifieke risicofactoren bij freediving
De combinatie van water en inspanning vermindert de weerstand van de huid tegen zonlicht[2]. Het duikpak geeft een vals gevoel van veiligheid. Hoewel het grootste gedeelte van de huid beschermd is, blijft het gezicht meestal onbeschermd. Het zou mogelijk een verklaring kunnen zijn waarom freedivers vaak hun gezicht verbranden bij het duiken. 3
Ook na de duik lopen freedivers een verhoogd risico. Tenzij de huid wordt ingesmeerd na de duik is er alsnog kans op beschadiging vanwege het effect van het water op de huid. Zeker als de duikers na de duik uitgebreid hun duik gaan nabespreken is het belangrijk om hier aandacht aan te besteden. 2
Preventie van zonnebrand
De klassieke preventiemaatregelen bestaan uit:2
-
het vermijden van de zon tussen 11.00 en 16:00
-
het gebruik van voldoende bedekkende kleding. Vergeet het hoofd niet.
-
het gebruik van anti-zonnebrandmiddelen met voldoende hoge factor.
In de praktijk is blootstelling aan zonlicht niet altijd te voorkomen. De volgende aandachtspunten kunnen de effecten van het zonlicht wel verkleinen.
-
Gebruik anti-zonnebrandcrème met een hoge factor voor zowel UV-A als UV-B die waterresistent is. Smeer niet te dun en herhaal het smeren.
-
Als je duikt zonder neopreen, kies dan voor een lycrapak dat hoofd, armen en benen volledig bedekt. Natte t-shirts komen overeen met factor 5 en beschermen onvoldoende tegen de zon.
-
Probeer te voorkomen dat je gaat duiken als de zon op het hoogste punt staat.
-
Smeer je altijd in na de duik en zorg voor voldoende beschermende kleding.
Het meeste risico op verbranding loop je dus als je op een dag twee duiken verricht en beslist te gaan zonnebaden tussen beide duiken in. Dit is dus iets wat absoluut valt af te raden!
Wat te doen bij (ernstige) zonnebrand?
Bij erge roodheid en blaasjesvorming kunnen in de eerste uren een door een arts voorgeschreven corticosteroid creme of indometacine de klachten verminderen1. Net als after sun-lotion verminderen deze middelen wel de symptomen, maar niet de schade.
Ernstige huidafwijkingen kunnen ook een uiting zijn van een zonne-allergie. Raadpleeg daarom altijd een arts bij grote huidafwijkingen en lichamelijke klachten.
Conclusie
Zonverbranding komt bij freediving met enige regelmaat voor. Het koelende effect en de vermindering van de weerstand van de huid zijn hier mede oorzakelijk voor. Het gebruik van anti-zonnebrandcrème en het dragen van beschermende kleding tijdens en na de duik kan de klachten voorkomen. Bij een ernstige verbranding of ernstige lichamelijke verschijnselen is het altijd goed een arts te raadplegen.
Verantwoording
Er werd voor dit artikel gebruik gemaakt van wetenschappelijke publicaties. Dit artikel is voor het laatst herzien op 4 juli 2009 en bestaat uit een literatuurstudie met commentaar van de auteur. Het artikel is nog niet van kritiek voorzien door freedivers of artsen.
Bronnen:
1. Fotodermatologie uit: J.H. Sillevis Smitt, J.J.E. Van Everdingen, Th.M. Staring en M. de Haan. Dermatovenereologie voor de eerste lijn, 7e druk, Bohn Stafleu van Loghum, 2004, Houten pg. 200 – 210
2. M. Moehrle, Outdoor sports and skin cancer, Clinics in Dermatology (2008) 26, 12-15
