Veel van de rapportages van de Engelse Marine laboratoria tijdens de tweede wereldoorlog waren geheim verklaard. Dit jaar (2004) zijn veel van die rapportages na 50 jaar openbaar geworden en een daarvan is het document wat de term Shallow Water Black Out voor het eerst bespreekt.
Het rapport, geschreven door de H.B. Barlow & F.C. MacIntosh, is in opdracht gemaakt van het "Royal Naval Personnel Research Committee". Beide artsen waren verbonden aan het "National Institute for Medical Reseach" dat zijn basis had in Hamstead.
Het onderzoek gaat in op een aantal ongevallen gedurende 1943 en 1944 met zogenaamde "self contained breathing sets". Dit materiaal lijkt geen zins op het hedendaagse persluchtmateriaal maar heeft veel meer gemeen met de zogenaamde "rebreathers", waar gedoken werd op zuurstof in combinatie met een filtersysteem die het koolzuursgas uit de ademgassen haalde.
De meeste ongevallen vonden plaats na een kort verblijf op dieptes van minder dan 25 feet / 7,6 meter. Meestal was er zwaar werk verricht voor dat het ongeval plaats vond. De meeste van de duikers ondervonden subjectieve symptomen als verwarring en vermoeidheid. Op dat moment was men vaak buiten adem en lukte het niet om met extra zuurstoftoevoer via de bypass dit te verhelpen. Andere duikers ondervonden dit niet en vooral de duikers die niet bekend waren met het risico om het bewustzijn te verliezen ervaren geen gevaar maar eerder een gevoel van euforie. In een aantal gevallen werden de symptomen erger nadat men in contact was gekomen met de buitenlucht.
In een enkel geval kwam de duiker bewusteloos aan op de oppervlakte of verloren ze het bewustzijn nadat men in aanraking kwam met de buitenlucht. Vaker gebeurde het dat de duiker bij bewustzijn was maar verward overkwam en niet reageerde op aanroepen. Spraak was soms verstoord en ademhaling was soms snel en oppervlakkig.
Het herstel van bewustzijnsverlies was over het algemeen snel. Misselijkheid en hoofdpijn waren de enige symptomen na de duik en verdwenen binnen enkele uren.
Naast deze zware gevallen waren er ook lichtere gevallen bekend van deze vorm van bewustzijnsvernauwing. Het beeld van spraakstoornissen en desoriëntatie doet het meeste denken aan dronkenschap.
Om een verklaring te vinden voor dit beeld deden de auteurs onderzoek of dat de effecten enige relatie hielden met problemen in de bloedsomloop of verstoring van de bloedgassen (zuurstof tekort, zuurstofvergiftiging, koolzuurgas tekort en koolzuurgasvergiftiging).
Uit het onderzoek kwam dat vergiftiging met koolzuurgas waarschijnlijk de oorzaak was van de bewustzijnsvernauwing. De vergiftiging werd veroorzaakt door dat de filters in het systeem het gas niet voldoende konden opnemen wanneer er door de duiker hard gewerkt werd.
Shallow Water Black Out was zeker toen iets heel anders dan wat er nu vaak onder verstaan wordt. Tegenwoordig wordt de term in maar liefst drie betekenissen gehandhaafd: als een metafoor voor koolzuurgas vergiftiging, opstijgbewusteloosheid door zuurstofgebrek en de bewusteloosheid ten gevolge van zuurstofgebrek onder omstandigheden waar de druk gelijk is.
Alle drie komen in meer of mindere mate voor bij freediving. Vandaar, dat ik al in een eerder artikel aanmerkte dat de term, om verwarring te voorkomen, beter niet gebruikt kan worden in het hedendaagse onderwijs en literatuur.
Bron: Royal Naval Physiological Laboratory Report; 44/125 UPS 48A
